 |
||||||||
 |
||||||||
|
ANDREA NEUMANN: GEHEIMEN DER INNERLIJKE PIANO
De plaats: een basale digitale studio boven het WORM-kantoor aan de Hoornbrekerstraat in Rotterdam. De tijd: laat op een donderdagavond in januari 2004. De aanwezigen: Andrea Neumann, de hoofdpersoon van deze woordenwisseling; Nina Hitz, celliste en nieuwsgierige voorbijgangster; Eniles, de Rotterdamse draaitafelist die net een studio project met Andrea achter de rug heeft; Lukas Simonis, de interviewer. De innerlijke piano, een letterlijke...
Nina : Ik ben heel jaloers op je ebow(1) spel op de stalen snaren, doe je dat vaak? Andrea : Het is zo mooi dat men moet oppassen ... Nina : Jaja, eenmaal per optreden... Andrea : Jaja eenmaal per optreden (lacht) ...en de snaren moeten ook niet te dik zijn anders lukt ‘t niet... Nina : Leg je em er gewoon op? Andrea : Nee, je moet de dempers eraf halen en een beetje drukken.... Lukas : Mooi. Nina : En wat is dat? Andrea : Een soort sok (demonstreert het geluid door ermee over een kontaktmicrofoon te gaan, dat geeft een soort geruis). Die gebruikte ik vooral vroeger...een jaar of drie geleden. Toen ik veel met ruisklanken werkte…die gebruik ik nu niet meer zoveel...het maakt ook verschil of je zoiets anders equalised met de mixer... Nina : En die? (wijst op metalen veer) Andrea : (demonstreert het geluid door er met een strijkstok langs te gaan) Ooit voor sofa's, nu...hij is zeer rijk aan klank... Nina : (enthousiast) Het doet me aan de Bohman Brothers(2) denken, Adam gebruikt precies dezelfde manieren om geluid aan gebruiksvoorwerpen te onttrekken... Lukas : Ik moet maar wat vragen nu, het is namelijk eigenlijk een interview; Kan je iets over de geschiedenis van je instrument vertellen? Andrea : Ik ben begonnen met piano...ik heb een klassieke opleiding gedaan...aan het einde van mijn studie ben ik gaan improviseren...op de toetsen...en ik vond de klankmogelijkheden behoorlijk beperkt...vandaar dat ik ook de snaren van de piano begon te bespelen, in het binnenste van het instrument. Dat was een beetje moeizaam omdat je er moeilijk bij komt, je moet het hele instrument ontmantelen. En omdat er enerzijds weinig piano's op optreedplekken waren en anderzijds, àls er een was, deze wijze van bespelen de concertorganisatoren niet heel erg gelukkig maakte, besloot ik mijn eigen instrument te creeëren, door de snaren van een piano uit het omhulsel te halen en alleen die te bespelen... Lukas : Dus op een gegeven moment bespeelde je meer het binnenste van de piano dan de toetsen? Andrea : Dat proces ging eigenlijk heel snel, er was een korte tijd dat ik de gehele piano bespeelde, maar al snel verlegde mijn aandacht zich naar de binnenzijde en heb ik het raam eruit gehaald. Lukas : Dus je bent eigenlijk meer geïnteresseerd in klank dan in toon? Andrea : Klopt...het is misschien mogelijk de piano met het toetsenbord te bespelen...dat kan men wellicht zeer spannend doen...maar ‘t is zeer moeilijk...iedere toon, tweeklank, drieklank of kluster heeft zo'n loodzware geschiedenis....het is allemaal zo ‘piano'. Het is natuurlijk ook mogelijk om met de toetsen EN de snaren te werken, dat vind ik eigenlijk wel mooi...maar voor mij heb ik me op de snaren geconcentreerd... Nina : Maar er klinken ook soms tonen zoals jij het raam bespeelt... Andrea : Dat klopt, flageoletten en aangeslagen klanken... Lukas : (wil weer verder) En toen heb je 'n innerlijke piano aangeschaft? Andrea : Dat was niet zo simpel. Ik heb in Berlijn alle pianobouwers en winkels afgebeld met de vraag of er ze een voor me hadden. Ze hebben allemaal gezegd, nee, zo'n ding hebben we nodig om piano's te bouwen...maar eentje, een zeer klein winkeltje, heeft me teruggebeld en gezegd, we hebben hier een piano die we niet meer nodig hebben. U mag het ding komen ophalen. Toen heb ik em voor 100 mark gekregen. Het was een zwaar kreng, zo'n 70 kilo. Je kon ‘t alleen met meerdere mensen dragen... Lukas : En was je toen blij? Andrea : Ik was waanzinnig blij. Ik weet nog, het ding stond in de oefenruimte, zo'n groot raam met snaren...zonder dempers...en je deed even roetsj...en het klonk al magisch... Lukas : En dan heb je richtingen, manieren en technieken gezocht om het te bespelen? Andrea : Dat ging heel langzaam....eerst stond ‘t schuin tegen de wand...en kon je er nog geen ‘preparaten' op vastmaken omdat ze er anders afvielen. Eerst heb ik het percussief bespeeld, en met ‘kloppers', onversterkt. Dan was ik in grote bezettingen altijd te zacht. En daarna heb ik met zelf in elkaar geflanste plectrums het instrument in een gitaarversterker geplugd...Dat klonk zeer grof. Omdat alles heel erg lang naklonk. Je deed wat en PANG, ‘t hele ding klonk zeer lang na. Toen kwam het idee dat je dat kon dempen met zware voorwerpen. Ik gebruikte oorspronkelijk remblokken van een auto, zeer groot en onhandelbaar. Het bleef behelpen en ik ben gaan zoeken naar een lichter instrument. Lukas : Hoe lang heb je het zware kreng bespeeld? Andrea : Zo'n twee jaar. Lukas : En heb je em nog? Andrea : Nee, ‘t zwaarste gedeelte heb ik in m'n oude woning achtergelaten waar voormalige huisgenoten het nu als kunstvoorwerp ‘in gebruik' hebben. Het volgende instrument is door mijn pianostemmer gebouwd, die zowizo mijn muziek ontspannend vond. Het ding was echter veel lelijker dan de eerste. We hebben samen een oude piano ontmanteld en terwijl we bezig waren kwamen we erachter –omdat het nog steeds niet erg licht was- dat je zo'n instrument eigenlijk zelf moet bouwen. Toen heeft het nog een jaar geduurd, maar uiteindelijk heeft hij het voor mij gebouwd. Lukas
: Hoe lang heb je deze nu al? Lukas
: En was er een ontwikkeling in
het bespelen?
(Er volgt een demonstratie van klankmogelijkheden tussen de twee mixers en het pianoraam)
Lukas : (naar aanleiding van de primitieve electro sounds die Andrea nu uit haar mixers haalt) Eigenlijk is het ook een tafel die je gebruikt om dingen op te leggen (er liggen twee kleine mixers en een keur aan gebruiksvoorwerpen waar klanken mee voortgebracht kunnen worden); niet alleen een muziekinstrument... Andrea : Dat klopt, de snaren komen soms helemaal niet in het stuk voor...
(Demonstreert vervolgens dat er ook allerlei mooie geluiden uit het raamwerk kunnen komen)
Andrea : Ik vraag me soms ook af hoeveel snaren ik eigenlijk nodig heb? Want een aantal snaren op m'n instrument bespeel ik zelden tot nooit, maar ik moet ze wel altijd meezeulen...
Lukas
: Heb je een klankcatalogus in je hoofd,
ben je een beetje georganiseerd in die richting? Nina : En hoe kom je tot nieuwe klanken? Andrea : Alles komt op z'n tijd, momenteel ben ik op zoek naar langerklinkende klanken. Soms weet ik waar ik naar zoek en ben gericht bezig, soms rommel ik maar wat aan en kom zo op dingen. Deze binnenband heeft Annette me bijvoorbeeld gegeven.. .(maakt geluid met de binnenband over de snaren) Nina : (na weer zo'n half electronische klankdemonstratie) Je speelt eigenlijk meer mixer dan piano? Andrea : Eigenlijk wel ja. Lukas : Het is eigenlijk een ‘gerauschmachine'? Andrea : Ik zou eerder zeggen ‘klankmachine'. Lukas : Eigenlijk goed voor film ook... Andrea : Ik heb het een beetje gedaan...maarrrr...je hebt natuurlijk bij iedere klank een soort idee ‘wat het voorstelt'. Zoals bijvoorbeeld olie die in een hete pan opspringt...regen die neerkomt, water, machinegeluiden. Mijn idee is eigenlijk om muziek te maken die niet direct met deze associaties beladen is. Als iemand ze heeft is het ok, maar eigenlijk zou ik het liefst muziek maken die zonder die bijgedachte werkt... Lukas : Zolang de associatie maar niet een op een is? Andrea : Precies, zoiets als ‘dit klinkt precies als een krakende deur' en de ergste ‘dit is net ‘n horrorfilm'... terwijl ik autonome muziek probeer te maken...
(Er ontspint zich een geprek over de lichaamsloze muziek van Sachiko M –Lukas kan er niks mee maar Andrea vindt het wel interessant- en het Musique Concrète gehalte van kontaktmicrofoongebruik. Nina vindt dat kontaktmicrofoons een bepaalde substantie vertegenwoordigen, in feite een geluid zonder ‘lucht' voortbrengen. Andrea is het er mee eens, maar vindt dat het juist daarom geen Musique Concrète is, omdat die uitgaat van het wel met ‘lucht' opnemen van concrete geluiden)
Nina : En heb je ‘t al eens met een draaitafelelement geprobeerd, gebruikt als kontaktmicrofoon? Andrea : Goed idee... Eniles: Ik gebruik ‘t wel zo... Andrea: Maar als ik het zou gebruiken zou het waarschijnlijk slecht klinken... Eniles: Ik ken een turntablist die het element gebruikt om feedback te produceren...net zoals jij je no-input mixers gebruikt... Nina : Cage heeft een stuk gemaakt dat heet ‘cartridge music' en daar gebruikt hij cartridges die over metaal gaan...dat geeft een enorme herrie maar het is ook heel mooi.
Lukas : Het is een zeer persoonlijk instrument, zijn er mensen die je kent die vergelijkbaar bezig zijn? Andrea : Er zijn natuurlijk veel mensen die met klank bezig zijn, mensen die het binnenste van een piano bespelen. Maar in deze vorm zoals ik het doe, is het eigenlijk volledig op mijn behoefte afgesteld en het zou raar zijn als andere mensen ook zo bezig zouden zijn. Als men zo op de snaren klanken gaat, kan men natuurlijk ook een harp of een citer gebruiken...en niet in de weer zijn met mixers en feedback. Maar ik moet wel zeggen dat er mensen bezig zijn die naar dezelfde soort klanken zoeken als ik, misschien op een heel andere manier met volledig verschillende methodes... Je ziet wel vaak dezelfde hulpmiddelen terug...metalen voorwerpen, gadgets, propellertjes, etc. Nina : Speel je graag alleen? Andrea : Jawel, maar maximaal 2 x 20 minuten. En een keer 3 minuten, ooit. Moeilijk maar heel leuk. En datgene wat je alleen speelt en ontdekt vormt weer de basis van wat je met andere mensen samen speelt... Nina : En het gevoel van ‘nu alweer dat'? Andrea : Het is natuurlijk heel moeilijk met die muziek die zo waanzinnig vrij of eigenlijk zonder regels is. Om dan altijd te denken: wat heeft het eigenlijk voor zin dat ik hier over de snaren sta te raspen, niemand kan mij vertellen welke zin dat heeft... Het is een beetje een paradox voor mij want ik weet werkelijk niet wat voor zin het heeft, maar desondanks blijf ik het maar doen...en dat is soms ook weer heel erg leuk. Toch maak ik om een beetje van dit ‘zin' gevoel los te komen meer gecomponeerde stukken... Nina : Je werkt altijd met vrouwen? Andrea : Nee... maar wel veel...ik heb verschillende soorten bands, veel duo's waar ik soms al jaren mee bezig ben... opdat de muziek zich kan ontwikkelen...en een soort grote groep met Yvar Grydeland... Nina : Heb je een voorstelling van hoe je je wil ontwikkelen in de muziek in, zeg maar, tien jaar? Andrea : Ik hoop het gevoel te behouden dat ik altijd op weg ben, dat het blijft veranderen en dat ik niet ergens achterblijf met het idee; ‘dat was ‘t dan...'.
De studio sessie (in de ‘brombron' serie) van Eni Less en Andrea Neumann is integraal te horen op www.wormstation.nl Zie verder ook: www.japanimprov.com/profiles/aneumann en http://www.stylusmagazine.com/review.php?ID=735
NOTEN; 1. Ebow: Een klein apparaatje dat via electrisch opgewekt magnetisme de snaren doet trillen waar het opgelegd/gezet wordt zodat er een lange toon ontstaat. 2. Bohman Brothers: Twee engelse broers die improvisatie muziek maken, voornamelijk met gebruiksvoorwerpen en gereedschappen. (zie ook: HIERO) 3. AKW pickups; AKW zal wel een merk zijn, met ‘pick-ups' worden elementen bedoeld die het geluid opnemen (en doorsturen naar eventuele versterkers of mengtafels)
|
